Di chúc không công bằng chẳng thà đừng lập?

Chứng kiến con cái chửi bới, xỉa xói nhau, tranh giành tài sản vì bố chia không công bằng, chú tôi phải thốt lên: ‘Biết thế chẳng lập di chúc’.

Tôi có một người chú, mới mất được hơn hai năm. Nhà chú có bốn người con, hai trai, hai gái, đều đã lập gia đình riêng. Mấy người con cũng đều có công ăn việc làm ổn định, tuy không quá giàu có những cũng đủ ăn, đủ tiêu. Mọi chuyện vẫn diễn ra bình thường, cho đến khi chú biết mình mắc bệnh nặng cách đây 5 năm. Như tâm lý chung của những người có tuổi ở cuối đời, chú vội vã viết di chúc chia tài sản thừa kế cho các con ngay từ khì còn minh mẫn.

Gia tài mà chú để lại gồm một căn nhà 40 m2 đang ở cùng con trai út và một mảnh đất trị giá khoảng hai tỷ đồng. Vì sống cùng nên chú để lại nguyên căn nhà này cho con út. Còn mảnh đất kia, chú muốn sau khi mình chết, các con sẽ bán đi lấy tiền chia làm ba phần: hai con trai mỗi người một phần (khoảng 650 triệu đồng), phần còn lại chia đôi cho hai cô con gái (mỗi người khoảng 350 triệu đồng).

Những tưởng, sớm phân chia tải sản sẽ đỡ khiến các con tranh giành, nhưng ngay khi đem chuyện này ra nói trong cuộc họp gia đình, mọi thứ bắt đầu phức tạp. Hai người con trai phản đối vì bố chia phần quá nhiều cho hai con gái với lý do “lấy chồng rồi thì nhà chồng lo”. Trong khi đó, anh con trai cả và hai cô con gái cũng một mực phản đối chuyện bố để lại nguyên căn nhà đang ở cho cậu út. Anh con cả đòi được phần hơn, trong khi cậu út lấy lý do phụng dưỡng cha mẹ nên cũng không chịu kém miếng.

Cứ thế lời qua tiếng lại, gia đình nhà chú cứ lục đục từ khi ấy. Dăm bữa nửa tháng, tôi lại thấy con cái chú kéo về, cãi cọ ầm ĩ, xỉa xói nhau, đòi bố phải chia lại gia tài. Trong khi đó, chú tôi bệnh ngày càng nặng, chỉ nằm bẹp một chỗ, chứng kiến cảnh gia đình lanh tanh bành trước mắt mà chẳng thể làm gì hơn. Có bữa, chú buồn bã tâm sự với tôi rằng: “biết thế không lập di chúc, cho rồi. Chia xong anh em chúng nó chẳng còn coi nhau ra gì nữa”.

Vậy đó, không phải cứ viết di chúc sớm, chia gia tài sớm đã là hay. Có những thứ bạn nghĩ là hợp lý nhưng không có nghĩa là con cái sẽ thấy công bằng. Ai cũng có lòng tham, chỉ là thứ cảm xúc ấy có cơ hội để trỗi dậy hay không mà thôi. Đứng trước tiền bạc, danh lợi, con người ta thường có xu hướng đánh mất kiểm soát, đánh mất chính mình, bất chấp cả tình thân. Đã có rất nhiều những câu chuyện đau lòng xảy ra liên quan đến vấn đề này: anh em đánh nhau, lôi nhau ra tòa, thậm chí sát hại nhau khi ba mẹ còn chưa nằm xuống… tất cả cũng chỉ vì hai chữ “thừa kế”.

Vậy nên, lập di chúc mà không công bằng, thì chẳng thà đừng lập cho xong. Bản thân chữ “công bằng” cũng rất khó để phân định bởi nó là cảm tính của mỗi người. Nếu không thể làm được điều đó, chẳng thà đừng lập di chúc gì cả, cứ đề luật pháp phân chia sau khi bạn qua đời, như vậy khéo lại hay.

—-

Đây là câu chuyện, bài viết được chia sẻ trên Vnexpress. Luật Sư Riêng nhận được nhiều câu hỏi của Quý vị khán giả và xin có một vài quan điểm như sau:

  • Thứ nhất, có nên công bố di chúc hay không?.

Thông thường khi lập di chúc cho khách hàng chúng tôi luôn phải hỏi về tình hình gia đình, lý do tại sao lập di chúc và vợ, con,… (những người trong hàng thừa kế) có mối quan hệ như thế nào, có yêu thương nhau không,… hay đang có vấn đề gì. Nếu các con không hòa thuận thì chắc chắn rồi khi di chúc “không công bằng” thì không nên công bố các nội dung phân chia tài sản trong di chúc cho các con ngay vì các con sẽ càng xích mích và làm phức tạp hơn. Hơn nữa, di chúc có thể sửa đổi, bổ sung thường xuyên vậy việc công bố “con được nhà, con không được gì” đương nhiên là sẽ không hợp lý. Chưa kể, nên công bố thời điểm nào, ai công bố cũng là cả một vấn đề cần sự khôn khéo, tính toán kỹ lưỡng.

  • Thứ hai, di chúc chính là công cụ để giúp hạn chế tranh chấp. Ví dụ: Nếu sau khi chết đi, di chúc có hiệu lực cho dù các con không đồng ý thì vẫn phải tuân theo ý nguyện của cha/ mẹ trong di chúc. Trường hợp không có di chúc, muốn phân chia trong khi gia đình xào xáo thì chắc chắn rồi phải khởi kiện ra tòa và tại tòa điều gì sẽ xảy ra “đấu tố, giành giật, bài xích và thực tế dẫn đến nhiều hệ quả tiêu cực”. Rõ ràng nên lập di chúc dù vẫn biết việc phân chia là “có người được nhiều, có người được chia ít”
  • Chưa kể “tại sao lại muốn để di chúc mà người này được, người kia không, người được ít, được nhiều”. Thiết nghĩ ba mẹ đều có ly do cả, vậy chúng ta vẫn cần tôn trọng ý nguyện đó. Không lẽ vì “không công bằng mà không được lập di chúc”. Như trường hợp cụ Nguyễn Văn T, ngụ Quận 9. Cụ có một người con trai và một người con gái. Người con trai thì không lo làm ăn, cờ bạc chủ nợ đến tận nhà đòi. Cha mẹ thì ốm đau bỏ bê. Người con gái đã lập gia đình nhưng vẫn về nhà trong sóc bố mẹ và đưa tiền giúp Anh trả nợ. Vậy không lẽ bố mẹ không có quyền để lại tài sản cho cô con gái nhiều hơn con trai?.
  • Làm sao để “công bằng”.  Có những gia đình ở đó mọi người yêu thương, đùm bọc chia sẻ lẫn nhau thì con trai 1 phần, con gái 10 phần cũng là “công bằng”. Nhưng một khi đã “tham lam” thì có lẽ con trai phải 10 phần, con gái phải không được gì mới là “công bằng”. Vậy nên càng cần lập di chúc Qúy vị ạ.

Đây là ý kiến nhỏ của Luật Sư Riêng. Rất mong Qúy vị chia sẻ thêm ý kiến của mình để chúng ta cùng học hỏi, rút kinh nghiệm.